Menu

Foto-auteursrecht: is iedere foto auteursrechtelijk beschermd?

Foto-auteursrecht

Foto-auteursrecht: in de regel wordt aangenomen dat foto’s auteursrechtelijk zijn beschermd. Maar soms is er een rechter die oordeelt dat er geen sprake is van auteursrecht op een foto. Zo ook een kantonrechter in Zaanstad in een uitspraak van 28 november 2017.  Van productfoto’s was al bekend dat deze in sommige gevallen niet auteursrechtelijk beschermd zijn. Een zo ‘technisch’ en objectief mogelijke weergave van een product tegen een witte achtergrond voldoet niet altijd aan de eisen om tot auteursrechtelijke bescherming te komen. En op het gebied van evenementenfotografie heeft de rechtbank in Amsterdam in 2015 wel eens geoordeeld dat er geen sprake zou zijn van auteursrecht op de foto’s.

 

Handhaving foto-auteursrecht stockfoto’s

Het auteursrecht geeft de rechthebbende het alleenrecht op het mogen gebruiken van de foto. Zonder voorafgaande toestemming van de rechthebbende mag je een auteursrechtelijk beschermde foto niet gebruiken.

Het opsporen van gebruik van foto’s door derden zonder toestemming van de rechthebbende kan tegenwoordig eenvoudig, met bijvoorbeeld Google Reverse Image Search, of TinyEye. Wordt zulk gebruik zonder toestemming door de rechthebbende ontdekt, dan volgt doorgaans een sommatiebrief om gebruik van een foto te staken. Vaak gebeurt dit door een advocaat die per brief, naast het verbod tot gebruik van de foto (auteursrecht), een licentievergoeding (schade) vordert samen met de gemaakte advocaatkosten (buitengerechtelijke kosten). Ook ondergetekende is met enige regelmaat als advocaat betrokken in dit soort dossiers.

In de praktijk wordt de foto veelal verwijderd na ontvangst van zo’n sommatiebrief. Soms ontstaat er discussie over de omvang van de vergoeding die de websitehouder zou moeten afdragen. Een rechthebbende op een foto heeft namelijk wanneer er sprake is van onrechtmatig gebruik van een foto recht op in beginsel de volledige advocaatkosten.

 

Auteursrechtinbreuk?

Maar in dit geval niet – de aangeschreven partij stelde zich op het standpunt dat de foto die in het geding was niet auteursrechtelijk beschermd zou zijn. Om een werk (zoals een foto) in aanmerking te laten komen voor auteursrechtelijke bescherming moet er sprake zijn van een zogenoemd “eigen, oorspronkelijk karakter” en dient de foto een “persoonlijke stempel van de maker” te dragen, zo heeft de Hoge Raad (het hoogste Nederlandse rechtscollege) bepaald. Dat het werk een eigen, oorspronkelijk karakter moet bezitten, houdt kort gezegd in dat het mag te veel mag lijken op een ouder werk. De persoonlijke stempel zit hem in het gegeven dat er sprake moet zijn van een vorm die het resultaat is van scheppende menselijke arbeid en dus van creatieve keuzes.

 

Geen auteursrecht?

De foto die onderwerp van discussie was was de volgende:

foto-auteursrecht

Is deze foto auteursrechtelijk beschermd?

De rechter oordeelt daar over:

De foto betreft een natuurgetrouwe zo duidelijk en correct mogelijke close-up van een temperatuurmeter in een auto. Dat daarbij variaties mogelijk zijn in de belichting, afstand en hoek, zoals door (eisers) ter zitting naar voren is gebracht, is naar het oordeel van de kantonrechter onvoldoende om te kunnen spreken van een oorspronkelijk werk. Daarvoor is meer nodig. Bij vrijwel iedere foto zal iemand, voor zover dat niet door de camera automatisch wordt gedaan, de belichting, afstand en hoek moeten instellen, maar daarmee draagt de foto nog niet het persoonlijk stempel van de fotograaf. Dat is pas het geval als de keuzes die worden gemaakt in een foto resulteren, die zich zodanig van andere foto’s onderscheidt, dat daaraan is af te zien dat de fotograaf persoonlijke keuzes heeft gemaakt. Desgevraagd hebben (eisers) ter zitting niet concreet gesteld en/of onderbouwd in welke aspecten – die op een persoonlijk stempel van de maker zouden kunnen duiden – de onderhavige foto zich onderscheidt van andere, door andere fotografen gemaakte foto’s van een dashboard of meer specifiek een temperatuurmeter in een auto.”

 

En nu in gewoon Nederlands:

Met andere woorden: de foto is volgens de rechter onvoldoende creatief om voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking te komen. Zonder creativiteit geen auteursrecht, en zonder auteursrecht ook geen inbreuk op auteursrecht. De foto is vogelvrij; iedereen mag deze zonder toestemming van de maker gebruiken. Vordering van de eiser(s) afgewezen, en eisers mochten de advocaatkosten van de gebruiker van de foto betalen.

Rechtsonzekerheid

Deze uitspraak zal niet goed landen in de wereld van de beroepsfotografen, en zal in de praktijk onzekerheid en voer voor discussie opleveren. Zijn foto’s, indien deze volgens de rechter niet artistiek genoeg zijn, voortaan gemeenschappelijk bezit? Dat zouden beroepsfotografen gaan voelen in de portemonnee. Let wel: zij worden doorgaans niet bijzonder rijk van hun werk, en zijn voor hun inkomen volledig afhankelijk van het auteursrecht op hun foto’s. Als hun foto’s ongebreideld door de rest van de wereld gekopieerd mogen worden, kunnen zij hun beroep moeilijk blijven uitoefenen.

In de regel slaagt een beroep op het ontbreken van voldoende creativiteit in een foto niet. Wellicht is het laatste ook nog niet gezegd over deze zaak – een hoger beroep is nog mogelijk. Ik zou benieuwd zijn naar het oordeel van een hoger rechtscollege, waarbij de eisende partij de creatieve keuzes wellicht beter kan beargumenteren.

Ter informatie: over onderstaande productfoto’s is door de rechtbank te Den Haag (de locatie waar binnen de rechterlijke macht het expertisecentrum intellectuele eigendom is gehuisvest) dan weer geoordeeld dat ze wél auteursrechtelijk beschermd zijn.

foto-auteursrecht

Zijn deze foto’s auteursrechtelijk beschermd?

Zit in bovenstaande foto’s meer creativiteit (‘eigen, oorspronkelijk karakter’ en ‘persoonlijk stempel van de maker’) dan in de foto van de temperatuurmeter? Daar valt over te twisten.

Vragen?

Sjors van der Hoeven is advocaat gespecialiseerd in intellectuele eigendom, IT en internet. Vragen of een juridisch probleem? Neem vrijblijvend contact op: hoeven@kompas-advocatuur.nl, 06 – 83 61 13 60.